Je eerste bonsai kiezen
Welke bonsai past bij jou?
Je eerste bonsai uitzoeken is misschien wel één van de leukste momenten wanneer je met bonsai begint. In een tuincentrum, bij een bonsaikweker of op een tentoonstelling staan vaak allerlei verschillende soorten, vormen en maten.
Het is verleidelijk om vooral de boom te kiezen die je het mooist vindt. Toch is het verstandig om ook te kijken naar de boomsoort, standplaats en verzorging die de boom nodig heeft.
Een goede eerste bonsai is niet per se de mooiste of duurste boom, maar vooral een boom die past bij jouw situatie en waarmee je de basis van bonsai kunt leren.
Begin met de standplaats
Voordat je een bonsai koopt, is de belangrijkste vraag:
Waar komt de boom te staan?
Heb je een tuin, balkon of terras waar de boom het hele jaar buiten kan staan? Dan heb je keuze uit veel verschillende boomsoorten.
Wil je de bonsai voornamelijk binnenshuis houden? Dan wordt de keuze aanzienlijk kleiner.
De meeste traditionele bonsaisoorten zijn namelijk buitenbomen en hebben de natuurlijke wisseling van de seizoenen nodig.
Kies daarom eerst een geschikte standplaats en zoek daarna een boom die daarbij past.
Binnen of buiten?
Een veelgemaakte fout bij beginners is denken dat iedere bonsai een kamerplant is.
Buitenbonsai
Boomsoorten uit een gematigd klimaat horen in principe buiten te staan. Ze hebben de seizoenen en een winterrust nodig om gezond te blijven.
Voorbeelden zijn:
- Jeneverbes.
- Japanse esdoorn.
- Chinese iep, afhankelijk van soort en omstandigheden.
- Beuk.
- Haagbeuk.
- Lariks.
- Verschillende dennen.
- Dwergmispel (Cotoneaster).
Heb je een tuin of balkon, dan is een buitenbonsai vaak een uitstekende keuze.
Binnenbonsai
Voor binnen zijn vooral tropische en subtropische soorten geschikt. Deze verdragen de temperaturen in onze woningen beter, maar hebben wel veel licht nodig.
Een van de bekendste voorbeelden is de Ficus.
Ook een binnenbonsai profiteert tijdens warme maanden vaak van een geschikte plek buiten, mits hij geleidelijk aan de omstandigheden wordt gewend.
Welke soorten zijn geschikt voor beginners?
Sommige boomsoorten kunnen beter tegen een beginnersfoutje dan andere.
Ficus
Een goede keuze wanneer je een bonsai binnenshuis wilt houden.
Ficus is relatief sterk, reageert goed op snoeien en kan behoorlijk snel nieuwe groei ontwikkelen.
Zet hem wel zo licht mogelijk, bijvoorbeeld bij een geschikt raam.
Geschikt voor: binnen en tijdens warme perioden eventueel buiten.
Chinese iep
De Chinese iep is populair vanwege zijn kleine bladeren, fijne vertakking en goede reactie op snoeien.
Het is een sterke boom waarmee veel verschillende bonsaitechnieken kunnen worden geleerd.
Afhankelijk van herkomst en wijze van kweken kan de winterhardheid verschillen. Informeer daarom bij aankoop hoe de betreffende boom is gehouden en overwinterd.
Geschikt voor: zeer interessant als eerste bonsai.
Jeneverbes
De jeneverbes is een klassieke bonsaisoort en zeer geschikt om technieken zoals bedraden en vormgeven te leren.
Belangrijk is wel dat een jeneverbes buiten hoort te staan. Het is geen kamerbonsai.
Geschikt voor: beginners met een tuin, terras of balkon.
Cotoneaster
Cotoneaster of dwergmispel is sterk, heeft relatief kleine bladeren en kan kleine bloemen en bessen ontwikkelen.
De soort reageert goed op snoeien en is daardoor interessant voor beginners.
Geschikt voor: buiten.
Kijk verder dan alleen naar de kroon
Wanneer je een bonsai uitzoekt, kijk dan niet alleen naar het bladerdek.
Een volle groene kroon ziet er aantrekkelijk uit, maar takken kunnen later relatief eenvoudig worden gesnoeid en opnieuw ontwikkeld.
De stam en wortelvoet zijn veel moeilijker te veranderen.
Bekijk daarom eerst de basis van de boom.
Let op de stam
Een interessante stam is een belangrijk uitgangspunt voor een mooie bonsai.
Kijk bijvoorbeeld naar:
- De dikte van de stam.
- Beweging in de stam.
- Tapsheid van onder naar boven.
- Interessante bochten.
- Eventuele beschadigingen.
- De overgang van stam naar wortels.
Een stam hoeft zeker niet kaarsrecht te zijn. Natuurlijke beweging maakt een boom vaak juist interessanter.
Probeer wel bomen te vermijden met een opvallende omgekeerde tapsheid, waarbij een gedeelte hoger op de stam duidelijk dikker is dan het gedeelte eronder.
Bekijk de wortelvoet
De overgang tussen wortels en stam wordt binnen bonsai de nebari genoemd.
Een mooie nebari geeft de indruk dat een boom stevig in de grond staat.
Bekijk de boom indien mogelijk van verschillende kanten. Wortels die rondom de stam naar buiten lopen zijn meestal interessanter dan één grote wortel aan slechts één zijde.
Een perfecte wortelvoet is bij een jonge of goedkope bonsai zeker niet noodzakelijk. Nebari kan gedurende de ontwikkeling nog aanzienlijk worden verbeterd.
Controleer de takken
Bekijk vervolgens de takstructuur.
Een goede eerste bonsai hoeft absoluut niet al perfect gevormd te zijn. Het is juist leuk wanneer er nog iets aan de boom te ontwikkelen valt.
Let vooral op:
- Takken op verschillende hoogtes.
- Gezonde jonge groei.
- Mogelijkheden om takken te bedraden.
- Voldoende takken om later uit te kunnen kiezen.
- Geen grote hoeveelheden dode of beschadigde takken.
Meer takken dan je uiteindelijk nodig hebt is vaak geen probleem. Een overbodige tak kun je later verwijderen. Een ontbrekende tak terugkrijgen kost meestal aanzienlijk meer tijd.
Controleer of de boom gezond is
Vooral bij je eerste bonsai is het verstandig om met een gezonde boom te beginnen.
Bekijk daarom de boom zorgvuldig voordat je hem koopt.
Let bijvoorbeeld op:
- Gezond gekleurde bladeren of naalden.
- Nieuwe groei en gezonde knoppen.
- Geen grote hoeveelheden geel of verdroogd blad.
- Geen zichtbare insecten of plagen.
- Geen zwarte of rottende delen.
- Geen onaangename geur uit de grond.
- Een boom die stevig in de pot staat.
Til indien mogelijk ook enkele bladeren op en kijk aan de onderzijde. Plagen zoals spint en schildluis kunnen gemakkelijk over het hoofd worden gezien.
Controleer de grond
Kijk ook naar het substraat waarin de boom staat.
Veel goedkope bonsai worden verkocht in zeer compacte potgrond. Dat betekent niet automatisch dat de boom slecht is, maar zo’n grondmengsel kan water langer vasthouden en minder lucht bevatten dan een goed bonsaisubstraat.
Een luchtig en korrelig substraat maakt het gemakkelijker om een goede balans tussen water, drainage en zuurstof rond de wortels te behouden.
Verpot een pas gekochte boom echter niet automatisch direct na thuiskomst. Het juiste moment om te verpotten hangt af van de boomsoort, het seizoen en de gezondheid van de boom.
Goedkoop of meteen een dure bonsai?
Voor je eerste boom hoef je absoluut geen honderden euro’s uit te geven.
Sterker nog: een betaalbare jonge bonsai of pre-bonsai kan juist heel leerzaam zijn.
Je kunt daarop oefenen met:
- Water geven.
- Bemesten.
- Snoeien.
- Bedraden.
- Verpotten.
- Vormgeving.
Fouten horen bij het leren van bonsai. Bij een betaalbare boom voelt experimenteren meestal een stuk minder spannend dan bij een kostbare, tientallen jaren oude bonsai.
Bonsai uit een tuincentrum
Ook in tuincentra worden regelmatig bonsai verkocht.
Hier kunnen prima bomen tussen staan, maar kijk goed naar de gezondheid en probeer te achterhalen welke boomsoort je koopt.
Een etiket waarop alleen “Bonsai” staat vertelt eigenlijk te weinig.
Je wilt minimaal weten welke boomsoort je koopt, omdat daarvan onder andere de standplaats, winterverzorging, het moment van verpotten en de verzorging afhangen.
Bonsai kopen bij een gespecialiseerde kweker
Wanneer je de mogelijkheid hebt, is een gespecialiseerde bonsaikweker of bonsaiwinkel vaak een goede plek voor je eerste boom.
Daar kun je meestal precies achterhalen:
- Welke boomsoort het is.
- Waar de boom moet staan.
- Wanneer hij voor het laatst is verpot.
- Welk substraat is gebruikt.
- Hoe winterhard de boom is.
- Welke verzorging hij nodig heeft.
Daarnaast is er vaak keuze uit zowel jonge betaalbare bomen als verder ontwikkelde bonsai.
Neem de tijd bij het kiezen
Zie je een interessante boom? Pak hem op en bekijk hem rustig van verschillende kanten.
Een bonsai heeft uiteindelijk een voorkant, maar die hoeft bij aankoop nog helemaal niet vast te staan.
Soms blijkt een boom vanaf een andere zijde ineens een veel interessantere stam of wortelvoet te hebben.
Probeer je daarbij voor te stellen hoe de boom er over een aantal jaren uit zou kunnen zien in plaats van alleen te beoordelen hoe hij er vandaag uitziet.
Veelgemaakte fouten bij een eerste bonsai
- Een buitenbonsai kopen om permanent binnen te zetten.
- Een boom kopen zonder te weten welke soort het is.
- Alleen naar de mooie kroon kijken en niet naar stam en wortelvoet.
- Een ongezonde boom kopen omdat deze goedkoop is.
- De boom direct na aankoop zwaar snoeien, bedraden én verpotten.
- Meteen veel geld uitgeven aan een zeer oude bonsai.
- Denken dat de boom na aankoop precies zo moet blijven als hij eruitziet.
Onze tip voor je eerste bonsai
Kies vooral een gezonde en sterke boomsoort die bij jouw standplaats past.
Heb je een tuin, balkon of terras? Dan geeft een sterke buitenboom zoals een jeneverbes, Chinese iep of Cotoneaster je veel mogelijkheden om de verschillende technieken van bonsai te ontdekken.
Wil je de boom binnenshuis houden? Kijk dan eerder naar een geschikte tropische soort zoals Ficus en zorg voor zoveel mogelijk geschikt licht.
En misschien wel het belangrijkste: zoek niet naar een boom die al perfect is.
Een boom waaraan nog iets te ontwikkelen valt, leert je uiteindelijk veel meer over bonsai.