Binnen- of buitenbonsai?
Waar moet een bonsai staan?
Een van de eerste vragen bij het houden van een bonsai is: moet mijn bonsai binnen of buiten staan?
Het antwoord wordt niet bepaald door het feit dat het een bonsai is, maar door de boomsoort.
Een bonsai is immers geen aparte plantensoort. Het is een gewone boom of struik die door snoeien, bedraden en andere technieken in miniatuurvorm wordt ontwikkeld.
Een jeneverbes die als bonsai wordt gehouden, heeft daarom in principe dezelfde natuurlijke behoeften als een jeneverbes die in de tuin groeit.
En dat betekent dat de meeste bonsai buiten horen te staan.
De meeste bonsai zijn buitenbomen
Veel bekende bonsaisoorten zijn afkomstig uit gebieden met duidelijke seizoenen.
Denk bijvoorbeeld aan:
- Jeneverbes.
- Japanse esdoorn.
- Den.
- Lariks.
- Beuk.
- Haagbeuk.
- Eik.
- Azalea.
- Cotoneaster.
- Iep.
Deze bomen zijn aangepast aan zon, regen, wind en wisselende temperaturen.
Ze doorlopen gedurende het jaar een natuurlijk ritme van groei, afrijping en winterrust. Wanneer zo’n boom permanent in een verwarmde woonkamer wordt geplaatst, wordt dit natuurlijke ritme verstoord.
Een buitenbonsai hoort daarom in principe het hele jaar buiten te staan.
Waarom kan een buitenbonsai niet gewoon binnen staan?
Voor ons voelt een woonkamer misschien aangenaam, maar voor een boom uit een gematigd klimaat zijn de omstandigheden onnatuurlijk.
Er spelen vooral drie zaken een belangrijke rol.
Te weinig licht
Binnenshuis is aanzienlijk minder licht beschikbaar dan buiten, zelfs wanneer een kamer voor onze ogen heel licht lijkt.
Achter glas neemt de hoeveelheid bruikbaar licht snel af naarmate de boom verder van het raam staat.
Een buitenboom die langdurig binnen staat kan daardoor zwakke, lange scheuten ontwikkelen en uiteindelijk steeds verder verzwakken.
Te hoge temperaturen in de winter
Veel buitenbomen hebben tijdens de winter een rustperiode nodig.
Wanneer zo’n boom maandenlang in een verwarmde woonkamer staat, krijgt hij deze natuurlijke winterrust onvoldoende.
Droge lucht
Verwarming kan de lucht in huis behoorlijk droog maken. Vooral in combinatie met weinig licht en relatief hoge temperaturen zijn dit ongunstige omstandigheden voor veel buitenbomen.
Wat is dan een binnenbonsai?
De term binnenbonsai kan enigszins misleidend zijn.
Er bestaan namelijk geen bomen die speciaal zijn ontstaan om als bonsai in een woonkamer te leven.
Wat we binnenbonsai noemen zijn meestal tropische of subtropische bomen en struiken. Deze soorten komen uit gebieden waar het gedurende het jaar veel warmer blijft en kunnen daarom beter omgaan met de temperaturen in onze woningen.
Een bekend voorbeeld is:
Ficus
Ficus is waarschijnlijk één van de bekendste soorten voor binnen.
De boom kan goed reageren op snoeien, groeit bij voldoende licht krachtig en verdraagt de omstandigheden binnenshuis beter dan veel andere boomsoorten.
Toch geldt ook voor een Ficus:
hoe beter het licht, hoe beter de boom doorgaans groeit.
Een donkere hoek van de woonkamer is dus ook voor een binnenbonsai geen goede standplaats.
Licht is binnenshuis de grootste uitdaging
Een bonsai die binnen wordt gehouden heeft zoveel mogelijk geschikt licht nodig.
Een plek vlak bij een raam is daarom meestal noodzakelijk.
Een boom die één of twee meter van een raam staat kan al aanzienlijk minder licht ontvangen dan een boom direct bij het raam.
Let ook op de richting van het raam. Een raam op het zuiden geeft bijvoorbeeld andere omstandigheden dan een raam op het noorden.
Bij onvoldoende natuurlijk licht kan eventueel gebruik worden gemaakt van geschikte groeiverlichting.
Kan een binnenbonsai in de zomer naar buiten?
Voor veel tropische en subtropische bonsai is een periode buiten tijdens de warmere maanden juist erg gunstig.
Buiten krijgen ze:
- Meer licht.
- Betere luchtcirculatie.
- Natuurlijke luchtvochtigheid.
- Regenwater.
- Verschillen tussen dag- en nachttemperatuur.
Hierdoor kunnen bomen tijdens de zomer vaak krachtiger groeien.
Zet een binnenbonsai echter niet vanuit een relatief donkere woonkamer ineens midden in de felle middagzon.
De bladeren zijn dit niet gewend en kunnen verbranden.
Laat de boom daarom geleidelijk wennen aan meer zonlicht.
Wanneer kan een binnenbonsai naar buiten?
Kijk hierbij vooral naar de nachttemperaturen en de behoeften van de specifieke boomsoort.
Voor veel tropische bonsai is het verstandig te wachten totdat de nachten betrouwbaar zacht zijn.
Een praktische richtlijn voor bijvoorbeeld veel Ficus-bonsai is om voorzichtig te worden wanneer de nachttemperaturen richting 10 °C of lager gaan.
Bij twijfel is het beter om naar de specifieke eisen van de boomsoort te kijken dan één vaste datum te gebruiken.
Wanneer moet hij weer naar binnen?
Aan het einde van de zomer en in het najaar dalen de nachttemperaturen weer.
Tropische bonsai moeten dan tijdig naar binnen worden gehaald.
Wacht niet tot de eerste nachtvorst wordt voorspeld. Sommige tropische soorten kunnen al bij temperaturen ruim boven het vriespunt schade of groeiproblemen krijgen.
Controleer een boom voordat je hem naar binnen haalt ook goed op:
- Bladluizen.
- Spint.
- Schildluis.
- Slakken.
- Andere insecten.
Zo voorkom je dat ongewenste gasten mee naar binnen verhuizen.
Kan een buitenbonsai ’s winters buiten blijven?
In veel gevallen wel, maar dat betekent niet dat iedere bonsai zonder bescherming elke Nederlandse winter aankan.
Een boom in een bonsaipot is kwetsbaarder dan dezelfde boom in de volle grond.
De wortels bevinden zich namelijk in een relatief kleine hoeveelheid grond en worden daardoor sneller blootgesteld aan vorst.
Hoeveel bescherming nodig is hangt onder andere af van:
- De boomsoort.
- De grootte van de pot.
- De duur van de vorstperiode.
- De minimumtemperatuur.
- Wind.
- Vochtigheid van het substraat.
Winterrust is belangrijk
Bij veel buitenbomen stopt of vertraagt de zichtbare groei in het najaar.
Loofbomen verliezen bijvoorbeeld hun bladeren en gaan in winterrust.
Dit betekent niet dat de boom dood is.
Deze rustperiode is onderdeel van de natuurlijke jaarcyclus van de boom. Zet een bladverliezende buitenbonsai daarom niet in een warme woonkamer omdat hij zijn bladeren heeft verloren.
Daarmee haal je de boom juist uit de omstandigheden waarop hij biologisch is ingesteld.
Beschermen tegen strenge vorst
Winterhard betekent niet automatisch dat de wortelkluit in een kleine pot onbeperkt kan bevriezen.
Tijdens perioden met stevige of langdurige vorst kan extra bescherming noodzakelijk zijn.
Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld:
- De pot beschut uit de koude wind plaatsen.
- De pot gedeeltelijk ingraven.
- De pot beschermen met isolerend materiaal.
- De bomen tijdelijk in een onverwarmde kas of koude bak plaatsen.
Het doel is niet om de boom warm te houden.
Het doel is vooral om de wortels te beschermen tegen extreme en langdurige vorst, terwijl de boom zijn winterrust behoudt.
En een garage of schuur?
Een onverwarmde garage of schuur kan in bepaalde situaties worden gebruikt voor tijdelijke winterbescherming, maar is niet automatisch geschikt voor iedere bonsai.
Vooral groenblijvende soorten hebben ook gedurende de winter licht nodig.
Een donkere garage is daarom geen goede permanente winterstandplaats voor bijvoorbeeld een jeneverbes.
Voor bladverliezende bomen tijdens volledige winterrust kan tijdelijk beschut overwinteren soms wel mogelijk zijn, afhankelijk van temperatuur en boomsoort.
Kan ik mijn buitenbonsai even binnen zetten?
Een bonsai tijdelijk binnenzetten om hem te bekijken of tijdens een bijzondere gelegenheid is iets anders dan hem permanent binnen houden.
Een gezonde buitenbonsai kan doorgaans best kortdurend binnen worden gepresenteerd.
Zet hem daarna weer terug op zijn normale standplaats.
Probeer vooral in de winter grote en langdurige temperatuurschommelingen te vermijden.
De juiste plek buiten
Ook buiten is niet iedere standplaats geschikt voor iedere bonsai.
Sommige soorten houden van veel zon, terwijl andere tijdens hete zomerdagen liever enige bescherming tegen de felle middagzon krijgen.
Let onder andere op:
Zonlicht
Dennen en jeneverbessen houden doorgaans van veel zon.
Sommige loofbomen, waaronder bepaalde esdoorns, kunnen tijdens zeer hete zomerdagen profiteren van bescherming tegen de sterkste middagzon.
Wind
Luchtcirculatie is goed voor een bonsai, maar sterke en droge wind kan ervoor zorgen dat een kleine bonsaipot zeer snel uitdroogt.
Regen
Regen is normaal gesproken geen probleem wanneer het substraat goed draineert.
Controleer wel altijd zelf of een regenbui daadwerkelijk voldoende water in de gehele wortelkluit heeft gebracht.
Let extra op tijdens warme dagen
Omdat een bonsai in een relatief kleine pot staat, kan het substraat tijdens warm en zonnig weer snel uitdrogen.
Een goede buitenstandplaats betekent daarom niet dat je de boom zonder controle kunt laten staan.
Tijdens warme perioden kan het nodig zijn om de vochtigheid van het substraat meerdere keren per dag te controleren.
Vooral kleine en ondiepe potten kunnen snel uitdrogen.
Veelgemaakte fouten
- Een jeneverbes permanent in de woonkamer zetten.
- Denken dat iedere bonsai een kamerplant is.
- Een binnenbonsai in een donkere hoek plaatsen.
- Een buitenbonsai ’s winters naar een verwarmde woonkamer halen.
- Een tropische bonsai te vroeg in het voorjaar buiten zetten.
- Een tropische bonsai in het najaar te lang buiten laten staan.
- Een boom vanuit binnen direct in felle zomerzon plaatsen.
- Denken dat winterhard betekent dat een bonsaipot nooit bescherming nodig heeft.
Hoe weet ik of mijn bonsai binnen of buiten hoort?
Weet je niet waar jouw bonsai moet staan? Probeer dan eerst de boomsoort te achterhalen.
Dat is veel betrouwbaarder dan kijken naar de pot, het formaat of het etiket ‘bonsai’.
Als eenvoudige hoofdregel kun je onthouden:
Bomen uit een gematigd klimaat → buiten.
Tropische en subtropische soorten → kunnen onder de juiste omstandigheden binnen worden gehouden.
En zelfs veel zogenaamde binnenbonsai profiteren tijdens geschikte warme perioden van een goede standplaats buiten.
Tot slot
De juiste standplaats is één van de belangrijkste voorwaarden voor een gezonde bonsai.
Veel problemen die worden toegeschreven aan verkeerd water geven of bemesten beginnen eigenlijk bij een verkeerde standplaats.
Kijk daarom altijd eerst naar de natuurlijke behoeften van de boomsoort.
Pas de omgeving niet aan omdat het een bonsai is — behandel hem als de boomsoort die hij werkelijk is.