Het juiste gereedschap voor bonsai
Bij het verzorgen en vormen van een bonsai worden verschillende soorten speciaal handgereedschap gebruikt. Voor een beginner kunnen veel van deze
tangen en scharen op elkaar lijken, maar ieder gereedschap heeft zijn eigen functie.
Je hoeft als beginner zeker niet direct al het beschikbare bonsaigereedschap aan te schaffen. Met een goede bonsaischaar, concaaftang en draadtang kun
je al veel werkzaamheden uitvoeren. Naarmate je verder komt met de hobby kun je jouw gereedschap uitbreiden.
Hieronder behandelen we de belangrijkste soorten bonsaigereedschap en waarvoor je ze gebruikt.
Bonsaischaar
Ook genoemd: snoeischaar, bonsai scissors of pruning shears.
De bonsaischaar is waarschijnlijk het meest gebruikte gereedschap bij bonsai. De relatief korte, scherpe bladen maken het mogelijk om nauwkeurig
tussen de takken te werken.
Waarvoor gebruik je hem?
- Snoeien van jonge takken.
- Terugknippen van nieuwe groei.
- Verwijderen van bladeren en kleine scheuten.
- Onderhoud van de vorm van de boom.
Gebruik een fijne bonsaischaar niet voor dikke, harde takken. Hiervoor zijn speciale tangen beter geschikt.
Voor beginners: essentieel.
Twijgschaar
Ook genoemd: fijne bonsaischaar, twig scissors of bud scissors.
Een twijgschaar is smaller en fijner dan een normale bonsaischaar. Door de lange, smalle vorm kun je gemakkelijk diep in een dichte kroon komen.
Waarvoor gebruik je hem?
- Zeer fijne snoeiwerkzaamheden.
- Knippen van kleine twijgen.
- Verwijderen van knoppen.
- Werken in dicht vertakte delen van de boom.
- Verfijning van de kroon.
Vooral bij bomen met veel fijne vertakking is deze schaar erg prettig.
Concaaftang
Ook genoemd: concave cutter of concave branch cutter.
De concaaftang is één van de bekendste bonsaitangen. De snijkanten zijn zo gevormd dat bij het verwijderen van een tak een iets holle wond ontstaat.
Waarvoor gebruik je hem?
Wanneer een tak dicht tegen de stam wordt verwijderd, gebruik je de concaaftang om de resterende takbasis netjes weg te nemen.
Doordat de wond enigszins hol is, kan het wondweefsel tijdens het herstel naar elkaar toe groeien. Hierdoor kan uiteindelijk een veel vlakker en
minder opvallend litteken ontstaan dan wanneer een tak simpelweg vlak wordt afgeknipt.
Voor beginners: sterk aanbevolen.
Knobbeltang
Ook genoemd: knob cutter, spherical cutter of ronde concaaftang.
De knobbeltang lijkt enigszins op een concaaftang, maar heeft een veel rondere bek. Hierdoor kan de tang dieper materiaal uit een wond verwijderen.
Waarvoor gebruik je hem?
- Verwijderen van uitstekende takresten.
- Uithollen van snoeiwonden.
- Wegnemen van overtollig hout.
- Bijwerken van grotere snoeiwonden.
De concaaftang en knobbeltang vullen elkaar dus aan. De concaaftang wordt veel gebruikt voor het verwijderen van een tak, terwijl je met een
knobbeltang een wond verder kunt verdiepen of bijwerken.
Draadtang
Ook genoemd: wire cutter.
Een bonsai-draadtang is speciaal ontworpen voor het knippen van aluminium- en koperdraad dat wordt gebruikt bij het bedraden van bonsai.
Waarvoor gebruik je hem?
- Op maat knippen van bonsaidraad.
- Verwijderen van draad van een bedrade boom.
- Draad dicht bij de bast veilig doorknippen.
De korte en afgeronde kop maakt het mogelijk om draad zeer dicht bij een tak door te knippen zonder gemakkelijk in de bast te snijden.
Bij het verwijderen van draad kun je het draad het beste winding voor winding doorknippen. Probeer aangebracht draad niet helemaal van een tak
af te wikkelen. Hierdoor kunnen knoppen, twijgen en de bast beschadigd raken.
Voor beginners: sterk aanbevolen wanneer je gaat bedraden.
Jintang
Ook genoemd: jin pliers.
De jintang is een lange, stevige tang die vooral wordt gebruikt voor het maken van dood hout, zoals jin en shari.
Waarvoor gebruik je hem?
- Bast van een tak verwijderen voor het maken van jin.
- Houtvezels vastpakken en lostrekken.
- Bewerken van dood hout.
- Vasthouden en buigen van zwaarder bonsaidraad.
Bij het maken van een jin wordt de bast van een tak verwijderd, zodat een natuurlijk ogend stuk dood hout ontstaat. De jintang geeft veel grip
waardoor de bast gecontroleerd in stroken kan worden verwijderd.
Worteltang
Ook genoemd: root cutter.
Een worteltang is een stevige tang die speciaal is gemaakt voor het snoeien van dikkere wortels.
Waarvoor gebruik je hem?
- Knippen van dikke wortels tijdens het verpotten.
- Verwijderen van harde of houtachtige worteldelen.
- Inkorten van het wortelgestel.
Gebruik hiervoor liever niet je goede concaaftang. Tussen wortels kan zand of ander hard materiaal zitten waardoor de snijkanten van een fijne
tang sneller beschadigen.
Wortelschaar
Ook genoemd: root scissors.
Een wortelschaar lijkt op een stevige bonsaischaar, maar is bedoeld voor werkzaamheden aan het wortelgestel.
Waarvoor gebruik je hem?
- Inkorten van fijne wortels.
- Snoeien van middelgrote wortels.
- Verwijderen van beschadigde wortels tijdens het verpotten.
Het is verstandig om een aparte schaar voor wortelwerk te gebruiken. Restjes zand, akadama, puimsteen en andere harde bestanddelen van
bonsaisubstraat kunnen een fijne snoeischaar sneller bot maken.
Wortelhaak
Ook genoemd: root hook.
Een wortelhaak bestaat uit een handvat met één of meerdere stevige metalen haken.
Waarvoor gebruik je hem?
Tijdens het verpotten wordt de wortelhaak gebruikt om oude bonsaigrond voorzichtig tussen de wortels vandaan te halen en samengegroeide
wortels uit elkaar te werken.
Werk hierbij bij voorkeur vanaf de buitenkant van de wortelkluit naar binnen en probeer onnodige beschadiging van fijne wortels te voorkomen.
Wortelhark
Ook genoemd: root rake.
Een wortelhark heeft meestal meerdere kleine tanden en wordt eveneens tijdens het verpotten gebruikt.
Waarvoor gebruik je hem?
- Losmaken van het bonsaisubstraat.
- Uitkammen van wortels.
- Verwijderen van oude grond.
- Ordenen van het wortelgestel.
Een wortelhark werkt sneller over een groter oppervlak, terwijl een enkele wortelhaak handig is voor nauwkeuriger werk.
Bonsaipincet
Ook genoemd: bonsai tweezers.
Een lang bonsaipincet is een verrassend veelzijdig gereedschap.
Waarvoor gebruik je hem?
- Verwijderen van onkruid uit de pot.
- Verwijderen van dode naalden en bladeren.
- Wegnemen van kleine scheuten.
- Schoonmaken van het grondoppervlak.
- Werken op moeilijk bereikbare plaatsen tussen takken.
Sommige bonsaipincetten hebben aan de achterzijde een kleine spatel waarmee je het grondoppervlak kunt bewerken.
Stam- of takkensplijter
Ook genoemd: trunk splitter of branch splitter.
Een stamsplijter is zwaar gereedschap voor gevorderde vormgeving.
Waarvoor gebruik je hem?
Met de tang kan een dikke tak of stam gecontroleerd in de lengterichting worden gespleten. Hierdoor kan zeer dik hout soms verder worden
gebogen dan normaal mogelijk zou zijn.
Dit is een ingrijpende techniek waarbij gemakkelijk ernstige schade aan een boom kan ontstaan.
Voor beginners: meestal niet noodzakelijk.
Entmes
Ook genoemd: grafting knife.
Een zeer scherp mes dat wordt gebruikt voor nauwkeurig snijwerk.
Waarvoor gebruik je hem?
- Enten van takken of knoppen.
- Netjes maken van wondranden.
- Snijden van bast.
- Sommige technieken voor het maken van shari en dood hout.
Door de zeer scherpe snede kan het mes gemakkelijk verwondingen veroorzaken. Snijd daarom altijd gecontroleerd en van je lichaam en vingers af.
Bamboestokje
Een eenvoudig bamboe eetstokje behoort eigenlijk ook tot het standaardgereedschap bij het verpotten.
Waarvoor gebruik je het?
Na het plaatsen van een bonsai in nieuw substraat kun je met een bamboestokje voorzichtig tussen de wortels bewegen. Hierdoor zakt het substraat
beter tussen de wortels en worden grote luchtkamers verminderd.
Omdat bamboe relatief zacht is, is de kans op beschadiging van wortels kleiner dan bij scherp metalen gereedschap.
Welk gereedschap heb je als beginner nodig?
Je hoeft dus niet direct een complete professionele gereedschapskist te kopen.
Een goede basis bestaat uit:
- Bonsaischaar – voor het normale snoeiwerk.
- Concaaftang – voor het netjes verwijderen van takken.
- Draadtang – voor het aanbrengen en verwijderen van bonsaidraad.
- Wortelschaar – voor werkzaamheden tijdens het verpotten.
- Wortelhaak of wortelhark – voor het uitwerken van de wortelkluit.
- Bonsaipincet – voor algemeen onderhoud.
Wanneer je later meer gaat werken met zware takken, dood hout en gevorderde vormgeving kun je dit uitbreiden met bijvoorbeeld een knobbeltang,
jintang, worteltang en stamsplijter.
Carbonstaal of roestvrij staal?
Veel bonsaigereedschap is verkrijgbaar in carbonstaal en roestvrij staal (RVS).
Carbonstaal
Carbonstalen gereedschap is populair omdat het scherp kan worden geslepen en vaak gunstiger geprijsd is.
Het nadeel is dat carbonstaal kan roesten. Maak het gereedschap daarom na gebruik schoon en droog het goed af. Een dun laagje olie kan het
metaal extra beschermen.
Roestvrij staal
RVS-gereedschap is beter bestand tegen roest en is daardoor gemakkelijker in onderhoud. Goed RVS-bonsaigereedschap kan jarenlang meegaan.
Daar staat tegenover dat kwalitatief hoogwaardig RVS-gereedschap doorgaans duurder is.
Voor beide geldt dat de kwaliteit van het gereedschap belangrijker is dan alleen het materiaal.
Onderhoud van bonsaigereedschap
Goed gereedschap kan bij juist onderhoud vele jaren meegaan.
Maak scharen en tangen na gebruik schoon en verwijder hars, vuil en plantensappen. Droog het gereedschap voordat je het opbergt en behandel
vooral carbonstalen gereedschap af en toe met een dun laagje olie.
Controleer daarnaast regelmatig of de snijkanten nog scherp en onbeschadigd zijn.
Gebruik bonsaigereedschap alleen waarvoor het bedoeld is. Knip bijvoorbeeld geen dikke koperdraad met je bonsaischaar en gebruik je fijne
snoeischaar niet voor wortels die onder het zand zitten.
Tot slot
Goed bonsaigereedschap maakt het werken aan een boom nauwkeuriger en gemakkelijker. Toch hoef je als beginner geen grote verzameling
gereedschap te hebben.
Begin met een aantal goede basisgereedschappen en breid je verzameling uit wanneer je nieuwe technieken gaat toepassen.
Het belangrijkste is niet hoeveel gereedschap je bezit, maar dat je voor iedere handeling het juiste gereedschap gebruikt.