Pinus Sylvestris van Sander
Pinus Sylvestris van Sander
Wat is sphagnum moss
Sphagnum moss, ook wel veenmos genoemd, is een mossoort die uitzonderlijk veel water kan opnemen en vasthouden. Tegelijkertijd blijft de structuur relatief luchtig. Juist die combinatie maakt sphagnum erg interessant voor bonsai.
Bij bonsai wordt meestal gedroogd langvezelig sphagnum gebruikt. Je kunt het heel laten, maar voor gebruik op het oppervlak van een bonsaipot wordt het meestal fijngeknipt of fijngewreven.
Sphagnum is geen vervanging voor bonsaisubstraat. Het wordt vooral gebruikt als hulpmiddel om de vochtigheid rond het wortelgebied beter onder controle te houden en nieuwe wortelgroei te ondersteunen.
Waarom wordt sphagnum gebruikt bij bonsai?
Na het verpotten
Een van de bekendste toepassingen is het gebruik van fijngehakt sphagnum na een verpotting.
Een dun laagje op het oppervlak vermindert de verdamping en voorkomt dat de bovenste laag van het bonsaisubstraat veel sneller uitdroogt dan de rest van de kluit. Juist in deze bovenste zone willen we graag nieuwe fijne wortels ontwikkelen.
Dit kan vooral nuttig zijn bij bomen waarbij tijdens het verpotten behoorlijk aan de wortels is gewerkt.
Ondersteunen van nieuwe wortelgroei
Sphagnum kan veel vocht vasthouden terwijl er tegelijkertijd lucht tussen de vezels aanwezig blijft. Hierdoor ontstaat een gunstige omgeving voor de ontwikkeling van nieuwe wortels.
Daarom wordt sphagnum onder andere gebruikt bij:
- pas verpotte bonsai;
- bomen met een zwak of beperkt wortelgestel;
- het ontwikkelen van nieuwe oppervlakkige wortels;
- yamadori die opnieuw moeten aanslaan;
- marcotteren of afleggen.
Het is daarbij belangrijk dat sphagnum vochtig blijft, maar niet voortdurend doorweekt is.
Sphagnum bij marcotteren
Bij marcotteren (air layering) is sphagnum bijzonder geschikt. Rond een ingesneden of voorbereide plek van een tak of stam wordt vochtig sphagnum aangebracht en vervolgens afgedekt.
Het sphagnum zorgt ervoor dat deze plek gedurende langere tijd vochtig blijft, waardoor de boom daar nieuwe wortels kan ontwikkelen.
Voor deze toepassing wordt sphagnum meestal langvezelig gebruikt in plaats van fijngehakt.
Sphagnum bij yamadori en verzwakte bomen
Ook bij pas verzamelde yamadori of bomen met een beschadigd wortelgestel kan sphagnum nuttig zijn.
Een dunne laag fijngehakt sphagnum over het substraat helpt grote schommelingen in vochtigheid te verminderen. Vooral wanneer een boom nog maar weinig fijne wortels heeft, kan uitdroging snel problemen veroorzaken.
Sphagnum kan hierbij helpen, maar is geen wondermiddel: een luchtig substraat, correcte bewatering, beschutting tegen uitdrogende wind en een geschikte standplaats blijven minstens zo belangrijk.
Sphagnum en mos combineren
In de Japanse bonsaicultuur wordt fijngehakt sphagnum regelmatig gecombineerd met fijngehakt of verkruimeld mos.
Dit mengsel wordt als een dun laagje over het bonsaisubstraat aangebracht. Het sphagnum helpt het oppervlak vochtig te houden, terwijl het toegevoegde mos zich onder geschikte omstandigheden kan ontwikkelen tot een natuurlijke groene moslaag.
Het heeft daardoor zowel een praktische als esthetische functie.
Hoe breng je sphagnum aan?
Voor gebruik op het oppervlak van een bonsaipot kun je gedroogd sphagnum eerst fijnknippen of tussen je handen verkruimelen.
Maak het vervolgens licht vochtig en verdeel het in een dunne, gelijkmatige laag over het substraat.
Het is niet de bedoeling om een dikke sponsachtige laag te creëren. Het water moet nog steeds gemakkelijk door het sphagnum heen het onderliggende substraat kunnen bereiken en er moet voldoende lucht bij de wortels kunnen komen.
Let op met te veel sphagnum
Het grote voordeel van sphagnum – het vermogen om veel vocht vast te houden – kan tegelijkertijd een nadeel zijn.
Een te dikke laag kan ervoor zorgen dat het oppervlak van de pot langdurig nat blijft. Vooral bij bomen die graag in een luchtig en relatief snel opdrogend substraat staan, is dit ongewenst.
Controleer daarom altijd het substraat onder het sphagnum voordat je opnieuw water geeft. Alleen naar de kleur of vochtigheid van het sphagnum kijken kan misleidend zijn.
Bij langdurig koel en nat weer kan het bovendien verstandig zijn om een deel van de oppervlaktelaag te verwijderen wanneer de pot onvoldoende opdroogt.
Verschillen tussen boomsoorten
Niet iedere bonsai heeft dezelfde vochtbehoefte.
Bij soorten zoals Japanse esdoorn (Acer palmatum) kan een dun laagje sphagnum erg nuttig zijn. De fijne wortels dicht onder het oppervlak zijn gevoelig voor sterke uitdroging.
Bij Juniperus en dennen zoals de grove den (Pinus sylvestris) kun je sphagnum eveneens gebruiken, bijvoorbeeld na een verpotting. Gebruik het bij deze soorten echter dun en zorg ervoor dat het onderliggende substraat luchtig blijft en tussen gietbeurten enigszins kan opdrogen.
Kort samengevat
Sphagnum is vooral een hulpmiddel voor vochtregulatie en wortelontwikkeling. Correct gebruikt kan het bijzonder waardevol zijn na het verpotten, bij wortelherstel, yamadori en marcotteren.
De belangrijkste regel is eenvoudig:
Gebruik sphagnum om uitdroging te voorkomen, niet om de bonsaigrond voortdurend nat te houden.